Του Χριστόφορου Σεβαστίδη,
Πρόεδρος της Ένωσης Δικαστών Εισαγγελέων
*Εισήγηση για την έναρξη του Συνεδρίου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα
Με ιδιαίτερη χαρά κηρύσσω την έναρξη του Συνεδρίου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα μπροστά σε ένα τέτοιο εκλεκτό ακροατήριο και με τόσο λαμπρούς εισηγητές. Η διοργάνωση ενός τριήμερου Συνεδρίου με τη συγκεκριμένη θεματική όφειλε να γίνει εδώ και πολλά χρόνια. Αργήσαμε κάπως. Θεωρήθηκε ενδεχομένως ένα αντικείμενο που βρίσκεται μακριά από τον κύκλο των άμεσων επαγγελματικών ενδιαφερόντων ενός δικαστικού λειτουργού των πολιτικών- ποινικών δικαστηρίων αν και στην πραγματικότητα είναι η ψυχή της κάθε νομικής διάταξης που εφαρμόζουμε. Νομικός ο οποίος δεν γνωρίζει, δεν μελετά, δεν ενδιαφέρεται για τα ανθρώπινα δικαιώματα, δεν ερευνά αν στην κάθε μεμονωμένη περίπτωση υπάρχει κάποια υποψία παραβίασή τους ή θεωρεί περιττή ευρωπαϊκή πολυτέλεια την ενασχόληση με αυτά, ότι πρόκειται για κάτι ξένο με την ελληνική κουλτούρα, εκφράζει μια εντελώς αντιδραστική αντίληψη. Το εύρος των θεμάτων και η πολυδιάστατη οπτική κάτω από την οποία πρέπει να εξεταστούν αυτά τα δικαιώματα θεωρήθηκε ίσως αποτρεπτικός παράγοντας για να διοργανωθεί ένα συνέδριο. Ας κρατήσουμε ως θετικό στοιχείο τη δυνατότητα που έχουμε να συζητάμε ελεύθερα για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, συνθήκη όχι αυτονόητη αν αναλογιστούμε την κατάσταση που επικρατεί σήμερα σε δεκάδες χώρες στις οποίες «χρειάζεται πολλή αρετή και τόλμη για να μιλήσει κανείς για δικαιώματα του ανθρώπου και ακόμα περισσότερο για να αγωνισθεί γι’ αυτά» όπως έγραφε ο Αριστόβουλος Μάνεσης. Διότι το ουσιώδες δεν είναι να μιλά κανείς για Ανθρώπινα Δικαιώματα αλλά να φροντίζει και να αγωνίζεται για την κατοχύρωσή τους.
Ιστορική εξέλιξη
Τα δικαιώματα του Ανθρώπου δεν απονεμήθηκαν σ’ αυτόν ipso jure ούτε είναι φυσικά, απαραβίαστα και αναπαλλοτρίωτα όπως συνηθίζουν κάποιοι να λένε. Αποτελούν αρχές ενταγμένες στο θετικό δίκαιο. Έχουν την δική τους ιστορική διαδρομή και δεν γεννήθηκαν ως αδέλφια από τον ίδιο τοκετό. Διατυπώθηκαν για πρώτη φορά ως δικαιώματα ατομικά και πολιτικά στη Γαλλική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του 1789, συνδεόμενα με την άνοδο της αστικής τάξης και την χειραφέτησή της από την φεουδαρχία. Τα κοινωνικά δικαιώματα ως δικαιώματα δεύτερης γενιάς είναι απόρροια των διεκδικήσεων του παγκόσμιου εργατικού κινήματος στα τέλη του 19ου αιώνα. Σήμερα μιλάμε για τα τρίτης γενιάς δικαιώματα, τα δικαιώματα ομάδων, τα δικαιώματα στο περιβάλλον. Στις αρχές του 20ου αιώνα τα κράτη πιεζόμενα από τις λαϊκές διεκδικήσεις αποφάσισαν να εντάξουν τα ανθρώπινα δικαιώματα στα Συντάγματά τους. Το ιστορικό αυτό σημείο είναι καθοριστικό καθώς η κρατική εξουσία για πρώτη φορά αυτοπεριορίζεται ρυθμίζοντας την άσκησή τους και οργανώνοντας την προστασία τους. Το αποκορύφωμα της διεθνούς αναγνώρισης έρχεται με τη λήξη του Β’ παγκοσμίου πολέμου και την Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου το 1948, ένα κείμενο που δεν έχει νομική δεσμευτική ισχύ αλλά ένα προγραμματικό ηθικοπολιτικό περιεχόμενο. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (Ε.Σ.Δ.Α.) που υπογράφηκε δύο χρόνια αργότερα ως διεθνής συνθήκη ενσωματώθηκε στο εσωτερικό δίκαιο των κρατών και μάλιστα με υπερνομοθετική ισχύ. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων είναι πλέον ευρύς: δικαίωμα στη ζωή, απαγόρευση βασανιστηρίων, απαγόρευση δουλείας και καταναγκαστικών έργων, δικαίωμα στην προσωπική ελευθερία και ασφάλεια, δικαίωμα στη χρηστή απονομή δικαιοσύνης, μη επιβολή ποινής χωρίς νόμο, δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής, ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας, ελευθερία έκφρασης, ελευθερία του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι, δικαίωμα σύναψης γάμου, απαγόρευση διακρίσεων, δικαίωμα παροχής ασύλου, δικαίωμα ιδιοκτησίας, δικαίωμα κοινωνικής προστασίας, δικαίωμα συμμετοχής στη διακυβέρνηση της χώρας, δικαίωμα ίσης αμοιβής για ίση εργασία, δικαίωμα σε βιοτικό επίπεδο ικανό να εξασφαλίζει υγεία και ευημερία, τροφή, ρουχισμό, κατοικία και ιατρική περίθαλψη.
